163 lượt xem

Kinh kịch – Nghệ thuật truyền thống thấm đượm văn hóa Trung Quốc

 Kinh kịch (京劇/京剧) hay còn gọi là kinh hí (京戲/京戏), đây là một thể loại ca kịch của Trung Quốc được hình thành và phát triển mạnh ở Bắc Kinh thời vua Càn Long. Loại hình này là sự pha trộn giữa Huy kịch với Hán kịch. 
 
Ban đầu thì nghệ thuật diễn tuồng sân khấu của Trung Hoa cổ được gọi là ca kịch (hí kịch), đó là một thể loại diễn tuồng bao gồm có ca múa: có ngâm khúc kèm theo nghệ thuật vũ đạo cùng các loại hình tạp kỹ khác. 

Kể từ thời nhà Đường trở về trước thì diễn tuồng gọi là hí kịch.

Thời nhà Đường, hí kịch được phát triển thành Tham quân hí – Lộng tham quân, thể loại này có hai vai, đối đáp khôi hài trào phúng:


Người mặc y phục xanh lục chỉnh tề tề, có sự thông minh cơ trí và linh lợi có tên vai diễn gọi là Tham Quân, vai chính

Người còn lại ăn mặc lôi thôi, có vẻ ngoài khờ khạo đần độn diễn vai Thương Cốt, vai phụ

Đến nhà Tống, thì Tham quân hí biến thành Tạp kịch. Cũng là hai vai diễn đó những được đổi tên nhân vật: Tham Quân – Phó Tịnh và Thương Cốt – Phó Mạt. Nếu nam giả nữ thì sẽ được gọi là Trang Đán. Thời Nam Tống, Ôn Châu nổi danh về hí kịch và ca múa nên có một thể loại được sản sinh ra là Nam hí. Vai nữ thường không được chú ý đến nhiều. 

Vào thời nhà Nguyên thì lại ngược lại, vai nữ (Đán Giác) lại rất được xem trọng. 

Tính chất tạp kịch thời Tống và thời Nguyên đều chung một tính chất là mang lại sự khôi hài, hoạt kê, nhưng tạp kịch nhà Nguyên nhấn mạnh thêm tính chất phê phán thói đời cùng các tệ nạn xã hội.

Tạp kịch của thời nhà Nguyên phát triển thịnh hưng là vào thế kỷ XIII-XIV. Có rất nhiều nhà soạn tuồng nổi tiếng thời này như Quan Hán Khanh…..cùng nhiều tác phẩm được lưu truyền. Các vở diễn thường được chuyển hoá từ các tác phẩm văn học, thường có bốn hồi, đôi khi sẽ có thêm phi lộ. Nhân vật chính thường là các vị anh hùng, văn thân hay kỹ nữ, cường đạo, ẩn sĩ cũng có các vai siêu nhiên…..Người ta thường sử dụng các loại nhạc cụ như sáo, trống, não bạt giúp làm tăng thêm phần kịch tính cho các vở diễn.

Cuối Nguyên, Nam hí được chuyển hóa thành thể loại Truyền kỳ. Thể loại chính là các chủ đề tình cảm lãng mạn kết hợp với các khúc hát trong dân gian mang đậm tính địa phương, Côn khúc chiếm lĩnh sân khấu vào giai đoạn này.


Thời nhà Thanh Côn khúc đổi tên là Nhã bộ và được giới sĩ phu trí thức hâm mộ. Khi Côn khúc suy yếu các loại hí kịch địa phương phát triển nở rộ, sau này đều gọi chung là kinh kịch. Hiện nay giới trẻ rất ít yêu thích loại hình nghệ thuật này.

Trong Kinh kịch thường sẽ có các màn nhào lộn, xiếc cùng diễn trò nhưng nó lại không có vị trí trong võ thuật Trung Hoa. Tuy nhiên võ thuật Trung Hoa cũng đã thâm nhập vào loại hình nghệ thuật này và góp phần làm giàu thêm cho khung cảnh văn hóa Trung Hoa.

Mãi cho đến sau này các diễn viên Kinh kịch mới được đào tạo bài bản, và họ thường chuyển sang thành các diễn viên võ thuật trong điện ảnh nổi tiếng như Quan Đức Hưng( diễn Hoàng Phi Hồng), Thành Long, Lý Tiểu Long, Lục Tiểu Linh Đồng….

Có thể nói rằng Kinh kịch đã góp phần làm phong phú thêm diện mạo của điện ảnh Hồng Kông nói riêng cũng như Trung Quốc hiện đại nói chung. Do đó có người cho rằng trong thể loại phim võ thuật của Hồng Kông thì có hai loại võ thuật là võ thuật thật sự của các võ sư do các quyền sư tham gia diễn và loại còn lại là võ thuật sân khấu của những diễn viên Kinh kịch chuyển sang.

 
Kim Liên
Sưu tầm